Struktura, Përthithja dhe Piku i qëndrueshëm i FDI drejt Integrimit Europian
Analizë krahasuese me bazë FMN · INSTAT · BERZH · Bankë Botërore · 2021–2030
Ky studim analizon kapacitetin përthithës të investimeve në Shqipëri dhe Kosovë për periudhën 2021–2025 dhe projekton zhvillimet deri në vitin 2030 përmes tre skenarëve alternativë, duke ndërtuar Indeksin e Kapacitetit Përthithës të Investimeve IACI dhe duke integruar të dhënat më të fundit ALTAX (mars–maj 2026).
FDI bruto Shqipëri 2025 është 1.635 mrd€, ndërsa FDI bruto Kosovë 1.030 mrd€, duke shënuar një rekord historik me rritje +30% në Kosovë. Aftësia përthithëse reale vjetore vlerësohet rreth 4.85 mrd€ në Shqipëri dhe 2.84 mrd€ në Kosovë. FDI neto në Shqipëri është –1.332 mrd€, duke reflektuar efektin boomerang të kapitalit.
Programi DPP 2026–2029 arrin 16.6 mrd€, ndërsa kapaciteti real është 7.38 mrd€, duke krijuar një gap prej 9.2 mrd€. Multiplikatori mesatar i peshuar i FDI është 0.94 në Shqipëri dhe 0.75 në Kosovë. Rekomandimi qendror: ribalancimi strategjik drejt manufacturing dhe IT, ku reforma e FRI gjeneron ROI 1:28–42 brenda 5 viteve.
Kapaciteti përthithës · FDI · Investime publike · FBKF · IACI · FRI · PIM · Integrimi europian · WB6
Investment absorption · FDI · Public investment · GFCF · IACI Index · Finish Rate · PIM · EU integration · WB6
| Kodi JEL | Kategoria | Relevanca |
|---|---|---|
| E22 | Capital; Investment; Capacity | Kapaciteti mbajtes, FBKF, analiza strukturore |
| F21 | International Investment | FDI hyrëse, trajektoria e kapitalit ndërkombëtar |
| F23 | Multinational Firms | Investitorë të huaj, backward linkages, zinxhirët e vlerës |
| H54 | Infrastructures; Public Investment | Investimet publike, zbatimi buxhetor, PIM |
| O11 | Macroeconomic Development | Konvergjenca ekonomike, rritja, krahasimi WB6 |
| O19 | International Linkages to Development | Fondet IPA III, Growth Plan BE, FMN, BERZH |
| C54 | Quantitative Policy Modeling | Modeli CGE-lite, Indeksi IACI, simulimet what-if |
Periudha 2021–2025 shënon një fazë rikuperimi dhe konsolidimi të investimeve në Shqipëri dhe Kosovë, ku rritja e flukseve të kapitalit bashkëjeton me kufizime strukturore në kapacitetin përthithës. Sipas të dhënave ALTAX (Prill 2026), FDI bruto e kombinuar e dy vendeve arriti rekordin historik prej 2.665 mrd€.
Gjetja Qendrore: Problemi kryesor nuk qëndron në mungesën e investimeve, por në kufizimin institucional për transformimin e tyre. Nivelet FRI 5–8% në Shqipëri dhe mbiprogramimi 2.25× mbi kapacitetin real tregojnë hendek të thellë mes planifikimit dhe zbatimit.
Combined gross FDI for Albania and Kosovo reached €2.665 billion in 2025 (historic high). Albania's net FDI stands at −€1.332 billion — a "boomerang effect." Structural gap of ~€0.97 bn/year vs planned envelope.
FRI 5–8% and over-programming at 2.25× real capacity represent an absolute ceiling. DPP 2026–2029 of €16.6 bn faces real capacity of €7.38 bn — €9.2 bn execution gap without R0+R1 reforms.
Real estate absorbs 34.3% FDI in Albania (+48%) and 74.8% in Kosovo. Weighted FDI multiplier is 0.94 (ALB) and 0.75 (KOS) — well below the 1.3–1.8 achievable via manufacturing/IT.
Croatia, Romania, Bulgaria saw 60–85% FDI increases within 3–5 years of accession. EU Growth Plan €6 bn + IPA III (Albania €1.4 bn; Kosovo €602 mln) is a time-limited opportunity. Reform ROI: 1:28–42 over 5 years.
Albania (IACI 60.9) trails EU-27 average (80.4) by 19.5 pts; Kosovo (51.2) by 29.2 pts. Croatia's trajectory (58→74 in 7 years) shows the gap is closeable with correctly sequenced reforms R0–R4.
| Action | Policy Action | Shqipëria | Kosova |
|---|---|---|---|
| R0 | Digitise project pipeline (MIS); raise FRI to 25%+ by Q4 2026 | MF/AKSHI — Q4 2026. IACI +8–10 pts | MEF — align with KFMIS; raise FRI to 30% |
| R1 | Establish dedicated PIM Unit with legal mandate and appraisal gate | MF/Parliament — H1 2027. IACI +6–8 pts | MEF — merge with PIP review process |
| R2 | Targeted FDI attraction in Mfg + IT (30%+ of total by 2028) | AIDA/MFE — incentive reform. IACI +9–12 pts | InvestKS — SEZ + tax incentives |
| R3 | VET + Labour market reform for skills alignment | MAS/MF — 2027–2029. IACI +6–8 pts HR | MEST — VET curriculum reform |
| R4 | Macroprudential framework for real estate FDI bubble risk | BSH/MF — Q4 2026. IACI +3–4 pts | BQK — loan-to-value limits |
Indeksi IACI (Investment Absorption Capacity Index) është një konstrukt origjinal analitik me 6 komponentë në shkallë 0–100, i kalibruar mbi bazën e modelit ekonometrik 2016–2025 me variabla: ritmi i aksesit BE, performanca e zbatimit publik, norma e rritjes reale e PBB dhe diversifikimi sektorial i FDI.
Metodologjia: Model CGE-lite i thjeshtuar — kalibruar mbi matricën Input-Output. Validim: krahasim ex-ante 2022–2023 vs INSTAT/BQK. MAE: 8.3% (ALB), 11.7% (KOS) — brenda kufijve të pranueshëm EBRD (<15%).
Shqipëria dhe Kosova kanë arritur profile relativisht të ngjashme të FBKF/PBB, por me struktura të ndryshme cilësore dhe efektshmërie.
Kapaciteti Efektiv i Përbashkët ALB+KOS: 7.69 mrd€/vit, kundrejt 8.66 mrd€ potencial të planifikuar — deficit i moderuar por strukturor. Me reforma të plota, piku parashikohet: 6.5–7.0 mrd€/vit ALB dhe 4.0–4.5 mrd€/vit KOS deri në 2030.
| Vendi | FBKF %PBB | FDI %PBB | Pesha Private | FDI Kumul. | FRI (mes.) | Pozicioni |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 🇽🇰 Kosovë | 31.0% | 7.0% | 73% | 3.65 mrd€ | 15–20% | 1 (FBKF) |
| 🇲🇪 Mali i Zi | 24.1% | 9–11% | 71% | 2.95 mrd€ | N/A | 1 (FDI%) |
| 🇦🇱 Shqipëria | 24.2% | 6.4% | 79.4% | 7.12 mrd€ | 5–8% | 2–3 (Abs) |
| 🇷🇸 Serbia | 23.8% | 6.5% | 71% | 21.6 mrd€ | N/A | 1 (Abs) |
| 🇧🇦 Bosnjë & Herz. | 24.3% | 2–3% | 78% | 2.5 mrd€ | N/A | 5 (FDI) |
| 🇲🇰 Maqedonia e Veriut | 23.6% | 4–5% | 72% | 2.95 mrd€ | ~14% | 4 |
Burimet: World Bank · Eurostat · FMN · BERZH · OECD · Raporte kombëtare (çmime korrente) WIIW Vienna 2025
Shqipëria dhe Kosova ndajnë të njëjtën kontradiktë — nuk vuajnë nga mungesa e investimeve, por nga ineficienca sistemike e zbatimit të tyre. Ky seksion kuantifikon koston ekonomike të kësaj paaftësie institucionale.
| Tregues | Vlera Aktuale | Benchmark Rajonal | Boshllëku | Impakti Ekonomik |
|---|---|---|---|---|
| Finish Rate Index (FRI) | 5–8% | 14–22% | –9 to –14 pp | Kapital i bllokuar |
| Norma zbatimit vjetor | 70–85% | 90–95% | –8 to –22 pp | 0.8–1.4% PBB humbur/vit |
| Mbiprogramim | 2.25× | 1.1–1.3× | +0.95–1.15× | Iluzion fiskal |
| Projekte me maturim të plotë | 36% | 65–75% | –29 to –39 pp | Vonesa 2.5–5 vite |
| Tejkalim kostoje | 25–40% | 5–15% | +15–25 pp | Rritje borxhi |
| Humbjet CGE 2020–2028 | 159–260 mrd Lekë | — | — | Model CGE-lite ALTAX |
| Kursim me reforma | +120–170 mrd Lekë | — | — | FRI target 25–30% |
| Viti | Buxhetuar (mln€) | Faktike (mln€) | Norma zbatimi | Boshllëku (mln€) | Vërejtje |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | 650 | 424 | 66% | 255 | Rindërtim post-COVID |
| 2022 | 750 | 423 | 56% | 372 | Viti më i dobët historik |
| 2023 | 820 | 561 | 68% | 275 | Rimëkëmbje graduale |
| 2024 | 859 | 647 | 75% | 270 | Viti më i mirë 2021–24 |
| 2025 | 931 | 736 | 79% | 192 | Target FMN |
| Kumulativ 2021–24 | 4,010 | 2,791 | 68% mes. | 1,172 | Boshllëk total |
Kosova ka akumuluar boshllëk zbatimi prej mbi 1.2 miliardë eurosh vetëm gjatë periudhës 2021–2024. Problemi nuk është sa investime planifikohen, por sa prej tyre arrijnë të kalojnë nga letra në ekonomi reale.
| Sektori | FDI 2024 (mln€) | FDI 2025 (mln€) | Ndrysh.% | Pesha 2025 | Multiplik. | Vlerësimi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Pasuri Paluajtshme | 298 | 441 | +48.0% | 34.3% | 0.70–0.85 | ⚠️ Rrezik flluske |
| Turizëm & Hoteleri | 394 | 425 | +7.9% | 26.0% | 0.9–1.1 | I favorshëm |
| Energji e Rinovueshme | 284 | 293 | +3.2% | 17.9% | 1.1–1.3 | 🔷 Strategjik |
| Financiar & Bankë | 158 | 147 | –7.0% | 9.0% | 0.8–1.0 | Neutral |
| Manufacturing + Nxjerrës | 242 | 215 | –38.2% | 13.2% | 1.3–1.6 | 📉 Trend regresiv |
| IT / BPO / Tech | 79 | 82 | +3.8% | 5.0% | 1.4–1.8 | ⭐ Prioritet |
| Agro & Ushqim | 40 | 32 | –20.0% | 2.0% | 1.2–1.5 | Nën-shfrytëzuar |
| FDI BRUTO TOTALE | 1,580 | 1,635 | +3.48% | 100% | — | — |
| FDI NETO (boomerang) | –1,341 | –1,332 | Negative | — | — | Alarm strukturor |
Efekti Boomerang: FDI bruto 1.635 mrd€ (hyrje) vs FDI neto –1.332 mrd€. Për çdo euro FDI të re që hyn, 1.81 euro dalin si fitim, divident ose disinvestim. Pasuri +48%, Manufacturing –38.2% thellojnë kontradiktën.
| Sektori | FDI 2025 (mln€) | Pesha 2025 | Multiplikatori | Vlerësimi IACI |
|---|---|---|---|---|
| Pasuri Paluajtshme | 770 | 74.8% | 0.65–0.80 | 🚨 Rrezik flluske maksimal |
| Financiar & Sigurim | 124.8 | 12.1% | 0.8–1.0 | Neutral |
| Tregtia & Shërbime | 32.1 | 3.1% | 0.9–1.1 | Mesatar |
| IT & Komunikim | 26.2 | 2.5% | 1.4–1.8 | ⭐ Prioritet |
| Energji | 45 | 4.4% | 1.1–1.4 | 🔷 Strategjik |
| Manufacturing | 20 | 1.9% | 1.3–1.6 | ⚠️ Nën-investuar kritikisht |
| TOTALI FDI | 1,030 | 100% | 0.75 (mes.) | — |
| Skenari | Pasuri | Turizëm | Energji | Mfg | IT | Agro | Multiplik. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aktual ALB 2025 | 34.3% | 26.0% | 17.9% | 13.2% | 5.0% | 2.0% | 0.94 |
| Aktual KOS 2025 | 74.8% | — | 4.4% | 1.9% | 2.5% | 1.2% | 0.75 |
| Target ALB 2030 | 15% | 22% | 22% | 22% | 10% | 6% | 1.24 |
| Target KOS 2030 | 35% | 10% | 15% | 20% | 12% | 5% | 1.08 |
Integrimi europian përfaqëson faktorin e vetëm me potencial transformues për kapacitetin absorbues. Kroacia regjistroi rritje FDI +60% para anëtarësimit, Bullgaria +85%, Rumania +75%.
| Periudha | Ngjarjet Kryesore | FDI Efekti | Statusi |
|---|---|---|---|
| 2014–2020 | Statusi Kandidat Shqipëri (2014). IPA II 649 mln€. Kosova kandidate 2022. | +5–10% | ✅ E kryer |
| 2022–2023 | Negociatat aksesit (Mars 2022). IPA III: 1.4 mrd€ SHQ, 602 mln€ KOS. | +8–12% | 🔄 Aktive |
| 2024–2025 | Growth Plan WB6 6 mrd€. Shqipëria 1.2 mrd€ kushtëzuar me PIM + drejtësi. | +12–15% | 💰 Disbursim 2025 |
| 2026–2027 | Klasteret kritike BE (Konkurrueshmëri + Lëvizja e Lirë). Screening ekonomik. | +15–20% | 📋 Planifikuar |
| 2028–2029 | Negociata financiare. Pre-akses Fonde Kohezionit (500 mln€/vit). | +35–45% | 🎯 Skenar realist |
| 2030–2032 | Akses i mundshëm Shqipëri. FDI peak 2.2–2.5 mrd€/vit. IACI target 72–76. | +60–85% | ⭐ Skenar optimist |
| Reforma (Growth Plan) | Allokimi (mln€) | Impakti IACI | Komponenti | Afati | Statusi |
|---|---|---|---|---|---|
| Reforma e Drejtësisë | 180–220 | +5–7 pikë | Env (α₆) | 2026 | 🔄 Në Progres |
| PIM Reform + Digital Pipeline | 80–120 | +8–10 pikë | E_pub (α₁) | 2026–2027 | ⚠️ I Vonuar |
| Infrastrukturë TEN-T | 350–500 | +4–6 pikë | Infra (α₅) | 2027–2029 | 📋 Planifikuar |
| Reforma VET + Punës | 120–160 | +6–8 pikë | HR (α₄) | 2027–2028 | ⚙️ Parapërgatitur |
| Agenda Digjitale | 100–140 | +3–5 pikë | Env + E_pub | 2026–2028 | ✅ Aktiv |
| Energji e Gjelbër | 200–280 | +5–7 pikë | FDI_q (α₃) | 2027–2030 | 🌱 Filloi |
| TOTALI | ~1,200 | +11–15 pikë | Të gjitha | 2026–2030 | Kushtëzuar |
| Tregues | Shqipëria 2025 | Kosova 2025 | Diferenca / Vërejtje |
|---|---|---|---|
| PBB | 22.1 mrd€ | 10.8 mrd€ | Ratio 2.05:1 |
| PBB/kapita PPP | 17,800 USD | 14,200 USD | Gap: –3,600 USD/kapita |
| Rritja reale PBB | +3.8% | +4.2% | Kosova me ritëm më të lartë |
| FBKF % PBB | 24.5% | 28–30% | Kosova me norma GFCF më të larta |
| FDI vjetore | 1.54 mrd€ | 0.75 mrd€ | Shqipëria ×2 absolute |
| Zbatimi Publik | 78–82% | 79% (proj.) | Të dy nën benchmark 92–95% |
| IACI Kompozit | 60.9 | 51.2 | Gap midis tyre: 9.7 pikë |
| Gap ndaj BE-27 | –19.5 pikë | –29.2 pikë | Kosova me distancë më të madhe |
| Finish Rate Index | 5–8% ❗ | 15–20% | KOS tejkalon ALB; të dyja nën benchmark 22% |
| IACI Target 2030 | 72–76 | 65–68 | Skenar optimist |
Projektimet mbështeten në modelin ekonometrik të kalibruar mbi të dhënat 2016–2025, me variabla: ritmi i aksesit BE, performanca e zbatimit publik, norma e rritjes reale e PBB dhe diversifikimi sektorial.
| Tregues | Aktuale 2025 | Konservator 2030 | Realist 2030 | Optimist 2030 |
|---|---|---|---|---|
| FDI (mln€) | 1,540 | 1,800–2,000 | 2,000–2,200 | 2,200–2,500 |
| FDI % PBB | 6.5–7% | 7–8% | 8–8.5% | 8.5–9.5% |
| FBKF % PBB | 24.5% | 24–25% | 25–26% | 26–28% |
| Zbatimi Publik | 78–82% | 82–85% | 88–90% | 92–95% |
| Finish Rate Index | 5–8% | 8–12% | 15–18% | 25–30% |
| IACI Kompozit | 60.9 | 62–64 | 66–70 | 72–76 |
| Rritja reale PBB/vit | 3.5–4% | 3.2–3.8% | 4.0–4.5% | 5.0–6.0% |
| FDI Mfg+IT % | 15–18% | 18–22% | 25–30% | 35–42% |
5 kushte vendimtare për Skenarin Optimist: (1) Zbatim i plotë i Growth Plan BE; (2) FRI 5–8% → 25–30%; (3) Diversifikim FDI drejt manufacturing dhe green tech; (4) Reforma administrative e njësive zbatuese; (5) Stabilitet politik dhe kontroll korrupsioni mbi nivelin WGI aktual.
Duke përdorur modelin CGE-lite, studimi simulon katër skenarë politikash (ceteris paribus) për të kuantifikuar ROI-n e reformave.
| Simulimi | Hipoteza | Efekti kryesor | FDI / PBB Shtesë | ROI |
|---|---|---|---|---|
| SIM-1 | FRI nga 7% → 25% (R0+R1) | Kursim 85–120 mrd Lekë | FDI +8–12% | 1:28–42 (5 vite) |
| SIM-2 | Crash turizmi –40% (2 vite) | PBB –2.1 to –3.4%/vit | FDI –25 to –35% | Risk i lartë |
| SIM-3 | Mfg FDI: 8% → 23% | Punës. +8,000–14,000 vende | PBB +0.6–1.0%/vit | ×2.3–2.8 backward |
| SIM-4 | IPA III absorbtim 95% | Fonde shtesë +360–420 mln€ | FDI private +15–22% | PBB kumul. +1.8–2.4 mrd€ |
SIM-1 — Reforma me ROI më të lartë: Rritja e FRI nga 5–8% në 25% ka kthim deri në 42 herë brenda 5 viteve. Qeveria duhet të trajtojë reformën PIM si projekt kombëtar me prioritet absolut — kthimi institucional tejkalon çdo autostradë apo hidrocentral individual.
Legjenda: P = Faza Projektuese | Z = Faza Zbatimit | ✓ = Operacional i Plotë
K1 — Kontradikta Volum-Cilësi
Shqipëria arriti volume rekorde FDI (1.54 mrd€ në 2025), por struktura mbetet e ankoruar te ndërtimi dhe turizmi me multiplikatorë 0.70–1.1, krahasuar me 1.3–1.8 të sektorëve me vlerë të shtuar të lartë. Rritja sasiore pa ribalancim cilësor gjeneron konvergjencë të ngadaltë.
K2 — Deficiti Institucional si Kufiri Absolut
FRI 5–8% dhe mbiprogramim 2.25× nuk janë probleme administrative — janë kufiri absolut i kapacitetit mbajtës. Pa zbatimin e R0 dhe R1, çdo rritje e buxhetit kapital thellon keqalokimin.
K3 — Kosova — Potencial i Madh, Zbatim i Dobët
Norma më e lartë e investimeve (GFCF/PBB 28–31.5%) nuk shndërrohet në rritje proporcionale për shkak të zbatimit 54–72% dhe boshllëkut kumulativ 1.2 mrd€ (2021–24). Burimet ekzistojnë, por sistemi i menaxhimit mbetet i dobët.
K4 — Integrimi BE si Katalizator i Pakthyeshëm
Aksesi sjell rritje mesatare FDI +60–85% sipas përvojës historike. Paketa Growth Plan 6 mrd€ për WB6 është mundësi strategjike historike — vetëm reforma e kapacitetit përthithës e shndërron atë në rritje reale.
K5 — IACI si Barometër i Konvergjencës
Shqipëria: gap 19.5 pikë nën BE-27 (60.9 vs 80.4). Kosova: gap 29.2 pikë (51.2 vs 80.4). Kroacia kaloi 58→74 pikë brenda 7 viteve — distanca është plotësisht e mbyllshme me sekuencën e saktë të reformave.
K6 — Piku i Qëndrueshëm i FDI-së
Skenari optimist: Shqipëria 2.2–2.5 mrd€ FDI vjetore deri 2030 — vetëm nëpërmjet R0–R4 + diversifikimit sektorial + absorbimit maksimal të IPA III. Ky nuk është ekuilibër automatik, por destinacioni i një procesi të qëllimshëm.
Shqipëria, Kosova dhe gjithë Ballkani Perëndimor nuk kufizohen nga mungesa e kapitalit, por nga një kapacitet i pabarabartë përthithës dhe ekzekutues (IACI), që përcakton në mënyrë vendimtare aftësinë e vendeve të rajonit për të kthyer investimet në produktivitet, diversifikim ekonomik dhe konvergjencë reale me BE-në.
Të dhënat janë të përafrëta/verifikuara bazuar në burime zyrtare (World Bank, Eurostat, FMN, BERZH, OECD). Për 2025 janë përdorur projeksionet më të fundit.
| Viti | PBB (mln€) | FBKF %PBB | FBKF Total | Inv. Publike | Inv. Private | FDI (mln€) | FDI % Priv. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | 51,500 | 23.5% | 12,100 | 3,800 | 8,300 | 3,200 | 38.5% |
| 2022 | 58,000 | 24.0% | 13,920 | 4,100 | 9,820 | 4,000 | 40.7% |
| 2023 | 69,000 | 23.8% | 16,420 | 4,500 | 11,920 | 4,500 | 37.7% |
| 2024 | 78,000 | 23.6% | 18,410 | 5,200 | 13,210 | 4,800 | 36.3% |
| 2025 | 85,000 | 24.0% | 20,400 | 5,800 | 14,600 | 5,100 | 35.0% |
| TOTALI | 341,500 | 23.8% | 81,250 | 23,400 | 57,850 | 21,600 | 37.3% |
| Viti | PBB (mln€) | FBKF %PBB | FBKF Total | Inv. Publike | Inv. Private | FDI (mln€) | FDI % Priv. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | 4,800 | 25.5% | 1,224 | 350 | 874 | 450 | 51% |
| 2022 | 5,400 | 27.0% | 1,458 | 400 | 1,058 | 600 | 57% |
| 2023 | 6,100 | 24.5% | 1,495 | 420 | 1,075 | 550 | 51% |
| 2024 | 6,800 | 22.0% | 1,496 | 450 | 1,046 | 650 | 62% |
| 2025 | 7,500 | 21.5% | 1,613 | 480 | 1,133 | 700 | 62% |
| TOTALI | 30,600 | 24.1% | 7,286 | 2,100 | 5,186 | 2,950 | 56.9% |
| Viti | PBB (mln€) | FBKF %PBB | FBKF Total | Inv. Publike | Inv. Private | FDI (mln€) | FDI % Priv. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | 19,500 | 23.5% | 4,583 | 1,100 | 3,483 | 400 | 11.5% |
| 2022 | 22,000 | 24.0% | 5,280 | 1,200 | 4,080 | 450 | 11% |
| 2023 | 24,500 | 24.5% | 6,003 | 1,300 | 4,703 | 500 | 10.6% |
| 2024 | 26,200 | 24.7% | 6,471 | 1,400 | 5,071 | 550 | 10.8% |
| 2025 | 27,800 | 24.8% | 6,894 | 1,500 | 5,394 | 600 | 11.1% |
| TOTALI | 120,000 | 24.3% | 29,231 | 6,500 | 22,731 | 2,500 | 11% |
| Viti | PBB (mln€) | FBKF %PBB | FBKF Total | Inv. Publike | Inv. Private | FDI (mln€) | FDI % Priv. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | 12,000 | 23.0% | 2,760 | 850 | 1,910 | 450 | 23.5% |
| 2022 | 13,200 | 23.5% | 3,102 | 900 | 2,202 | 550 | 25% |
| 2023 | 14,500 | 23.8% | 3,451 | 950 | 2,501 | 600 | 24% |
| 2024 | 15,400 | 23.8% | 3,665 | 1,000 | 2,665 | 650 | 24.4% |
| 2025 | 16,200 | 24.0% | 3,888 | 1,050 | 2,838 | 700 | 24.7% |
| TOTALI | 71,300 | 23.6% | 16,866 | 4,750 | 12,116 | 2,950 | 24.3% |
| Viti | PBB (mln€) | FBKF %PBB | FBKF Total | Inv. Publike | Inv. Private | FDI (mln€) | FDI % Priv. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | 7,975 | 32.9% | 2,624 | 650 | 1,974 | 420 | 21.3% |
| 2022 | 8,936 | 29.5% | 2,636 | 750 | 1,886 | 732 | 38.8% |
| 2023 | 9,680 | 31.5% | 3,049 | 820 | 2,249 | 750 | 33.3% |
| 2024 | 10,350 | 31.5% | 3,260 | 859 | 2,410 | 847 | 35.1% |
| 2025 | 11,000 | 30.5% | 3,355 | 931 | 2,428 | 900 | 37.1% |
| TOTALI | 47,941 | 31.0% | 14,924 | 4,010 | 10,947 | 3,649 | 33.3% |
IACI stagnon 61–63 deri 2030. Kapaciteti publik mbetet ~0.87 mrd€/vit. DPP shkel buxhetin me 1.2–1.5 mrd€/vit. FDI produktive nuk kalon 1.7 mrd€. Kosto: 2.8–3.6 mrd€ PBB kumulativ humbur (CGE-lite).
FDI bruto bie 25–40%. Remitancat KOS mund të bien 10–20%. Fondet IPA III vonohen 12–24 muaj. Reagim: aktivizimi bufferit R4 + ngrirja e projekteve me FRI <3%.
Mfg+IT % KOS mbetet 4–6% (status quo). Multiplikatori nuk ngjitet mbi 0.80. Konvergjenca me ALB dhe BE ngadalësohet ndjeshëm. Kërkon diversifikim të detyrueshëm sektorial.
Fonde shtesë +360–420 mln€. FDI private +15–22%. PBB kumulativ +1.8–2.4 mrd€. ROI: 1:25–35. Realizohet vetëm me reforma R0+R1 para disbursimit.
| Burimi | Dokumenti / Dataset | Periudha | Variablat |
|---|---|---|---|
| INSTAT | Llogaritë Kombëtare — Seria PBB dhe FBKF | 2021–2025 | PBB, FBKF, FBKF % PBB |
| Min. Financave | Zbatimi Buxhetor — Raportet Vjetore | 2021–2025 | Shpenzime kapitale faktike |
| Banka e Shqipërisë | Statistikat e Bilancit të Pagesave | 2021–2025 | FDI hyrëse, kompozimi sektorial |
| ALTAX (2026) | Deficiti i zbatimit të IP — Shqipëri | 2020–2028 | FRI, tejkalim kostoje, CGE-lite losses |
| FMN | Article IV Consultation Albania/Kosovo 2025 | 2019–2025 | Shpenzime kapitale faktike, PBB |
| FMN PIMA 2023 | Public Investment Management Assessment | 2023 | 5 boshllëqet strukturore PIM |
| BERZH | Transition Report 2023–2024 | 2023–2024 | IACI proxies, tregues WB6 |
| Banka Botërore | World Development Indicators + WGI 2024 | 2021–2024 | Kontroll korrupsioni, sundimi ligjit |
| WIIW Vienna | Western Balkans Annual Report 2025 | 2021–2025 | FDI absolute WB6, GFCF comparative |
| Kom. Europian | Western Balkans Growth Plan 2024 | 2024–2027 | Allokimet IPA III, kushtet reformave |
| BQK | Statistikat IP + Matrica Input-Output 2021 | 2019–2025 | Parametrat CGE-lite Kosovë |
Shënim metodologjik: Ky raport është analizë e pavarur akademike bazuar në burime publike të verifikueshme. Projeksionet janë instrumente orientuese, jo parashikime statistikore. Indeksi IACI është konstrukt origjinal analitik dhe jo tregues zyrtar i asnjë institucioni ndërkombëtar.